Cevap: Ekolojik ayçiçeği tarımı

13.3. Ayçiçeği Pası:

Bu hastalığın etmeni, Puccinia helianthi schw.’ nidir. Genellikle geç ekimi yapılan ayçiçeği tarlalarında çiçeklenme döneminden sonra bazı yıllar görülebilir. Pas püstülleri önce yaprağın alt yüzeyini sonra tüm yaprak yüzeyini kaplar.

Mücadelesi, pasa karşı dayanıklı çeşitler ekmek yanında ekim nöbeti ve erken ekim yapmak ile mümkündür.

13.4. Ayçiçeği Yaprak Lekeleri:

Ayçiçeğinde bir çok yaprak lekesi hastalığı etmeni vardır. En yaygın olanları Septoria sp. ve Alternaria sp.’ dir. Septoria daha çok bitkinin erken devrelerinde görülürken, alternaria ise gelişme dönemini içerisinde her zaman koşullar uygun olduğunda görülebilir.

Mücadelesi, dayanıklı çeşitlerin ekimi ile tavsiye edilir.

13.5. Diğer Ayçiçeği Hastalıkları:

Bu hastalıklar, başta kömürümsü çürüme, Macrophomina Phseoli (Maubl.), Phoma oleracea var., Helianhi-tuberosi sacc., Phomopsis sap Botrytis ve Rhizopus’ dur. Bazı kurak yıllarda bitki saplarında Macrohomina (kömürümsü çürüme), rutubet oranı yüksek yerlerde de Botrytis ve Rhizopus tabla çürüklükleri görülebilmektedir.

Mücadelesi, dayanıklı çeşit ekimi yanında uygun ekim nöbeti ve hastalık içermeyen tohumluk ve tarla ile mümkündür.

AYÇİÇEĞİNİN ÖNEMLİ ZARARLILARI VE MÜCADELESİ:

14.1. Makaslı Böcek (Lethrus brachiicollis Fairm):

Daha çok ayçiçeğinin çıkış, çimlenme döneminde zarar yapar. Fideleri toprak üstünden yiyerek keser.

Mücadelesi, tarladan yabancı otları uzaklaştırmak, derin sürüm ve uygun insektisit ile tohumların ve toprak yüzeyinin ilaçlanması ile mümkündür.

14.2. Çayır Tırtılı (Loxastege sticticalis (L):

Bitkinin yaprak ve tomurcuklarını yiyerek önemli zarar yaptığı yıllar olmaktadır.

Mücadelesi, ayçiçeği ekilecek tarlada Sonbaharda derin toprak işleme, yabancı otlar tarladan uzaklaştırma ve bu zararlı görüldüğünde uygun insektisitlerle ilaçlamak ile olur.

14.3. Bozkurt (Agrotis sp.):

Küçük ayçiçeği fideciklerini toprak altından yiyip keserek önemli zararlar yapabilmektedir.

Mücadelesi, ekim öncesi ekilecek ayçiçeği tohumlarını ekimden önce uygun bir insektisitle ilaçlamak; ayçiçeği çıkış yaptıktan sonra görüldüğünde yüzey ilaçması yapmak ile mümkündür.

14.4. Diğer Ayçiçeği Zararlıları:

        Diğer ayçiçeği zararlıları özellikle gübreli yerlerde ve çeltik yerlerinde danaburnu (Gryllotolpa sp.), yeşil kurt (Heliothus spp.) ve çizgili yaprak kurdu (Spodoptera exigus Hlon)’dur.

        Mücadelesi, zamanında tarla kontrolleri sonucu görüldüğünde uygun insektisitlerle dana burnunda zehirli kepek ile, genelde diğer zararlılarda tarla ve bitki yüzeyi ilaçlaması ile yapılır.

OROBANŞ:

    Orobanş (Orobance cumana), Ülkemizde özellikle Trakya’nın bazı ayçiçeği ekiliş alanlarında sorun olan bir kök parazitidir. Besin maddesini ve suyunu tamamen ayçiçeği köklerine emeçlerini salarak karşılar. Ayçiçeğinde görülen bu parazitin şu ana kadar  beş ırkı tespit edilmiştir. Orobanşa birçok yerde verem otu da denilmektedir. Orobanş parazitinin boyu 20-60 cm arasında, çiçek rengi genellikle mavi, mor veya beyaz olabilmektedir. Tohumları çok küçük kahverengi renkte ve kapsüller içerisinde bulunmaktadır. Bir orobanş sapında bulunan kapsüllerde milyonlarca tohum bulunmaktadır. Söz konusu bu parazit tohumlarının yapılan araştırma sonucunda toprakta canlılığını 10-15 yıl süreyle koruyabildiği belirlenmiştir.

    Orobanş ile bulaşık tarlalarda bu parazite karşı hassas tohumluk ekilmişse, ayçiçeği bitkilerinin köklerinde orobanş  ekimden 4-5 hafta sonra görülmeye başlar. Söz konusu bu parazit çiçeklenme öncesi yıldız tabla oluşum döneminden itibaren yoğun olarak toprak yüzüne çıkar. Çiçeklenme döneminde bir kökte yoğun olarak 50’nin üzerinde orobanş sapı görülebilir. Köklerinde yoğun olarak orobanş görülen bitkilerde boy kısalır, yapraklar küçük kalır ve tablalarda çok küçük olur. Dekardan alınan tane verimi ve yağ verimi oldukça düşer. Özellikle kurak yıllarda orobanşın ayçiçeği bitkisine zararı çok daha etkilidir.         

    Mücadelesi: Orobanş ile bulaşık tarlalarda ayçiçeği tarımı yapılacaksa söz konusu bu parazite karşı dayanıklı tohumluğun ekilmesi en kesin çözümdür. Gerek kamu sektörü ve gerekse özel sektörde tohumculuk yapan kuruluşlarda bu parazite karşı dayanıklı hibrid ayçiçeği çeşitleri vardır. Bu parazite karşı yapılacak kültürel mücadelede ise üst üste ayçiçeği ekiminden kaçınılarak buğday, arpa, mısır, pancar, çeltik, pamuk veya baklagiller gibi bitkilerle ekim nöbetine gidilmelidir. İlaçlı olarak mücadelesi de kısmen mümkün olabilmektedir.

SONUÇ:

Ayçiçeği her ne kadar kurağa toleranslı bir bitki ise de şiddetli kuraklık önemli ürün kayıplarına neden olur. Ayçiçeği üreticileri, sulama imkanına sahip iseler ayçiçeği ekili tarlalarını özellikle kurak geçen yıllarda suladıkları takdirde dekardan aldıkları verimde kurak şartlara göre %100 artış sağlayabilirler. Sulama yapılırken aşırı sulama sonucu göllendirmeden kaçınılmalıdır. Aksi takdirde toprağın tuzlulaşıp çoraklaşması söz konusudur. Bunun yanında üreticilerimiz, aşırı kirlenmiş, tuz oranı yüksek IV. sınıf suları, sulamada kullanmaktan kaçınmalıdır. Bu nedenle harcanan suyun, emeğin ve enerjinin boşa gitmemesi için sulama işinin çok iyi ve bilinçli yapılması gerekir. Bir program dahilinde sulanan ayçiçeği tarlalarında, iyi toprak hazırlığı, iyi bir bitki çıkışı, uygun bir gübreleme ve yabancı otlar ile mücadele yüksek verim almanın garantisidir. Sonuç olarak, ekolojik ayçiçeği tarımında çiftçilerimiz yeterli gelir elde etmeleri ve kazançlarını artırmaları buraya kadar belirtilen yetiştirme tekniği esaslarını tam olarak uygulamalarına bağlıdır. Ayçiçeği tarımı konusunda daha geniş teknik bilgi almak isteyenler en yakın Tarım ve Köyişleri Bakanlığına bağlı Araştırma Enstitüleri ile Tarım İl ve İlçe Müdürlüklerine başvurdukları takdirde kendilerine yardımcı olunacaktır. ÜRÜNÜNÜZ BOL VE BEREKETLİ OLSUN.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Algan, N. ve İ. Duman.1998. Ekolojik Tarımda Rotasyon (Ekim Nöbeti). Ekolojik Tarım. Ekolojik

Tarım Organizasyonu Derneği (ETO) Bornova, İZMİR, Sayfa: 17-21.

Anaç, D. ve B. Okur. 1998. Toprağın Verimliliğinin Doğal Yollar ile Artırılması. Ekolojik Tarım.

Ekolojik Tarım Organizasyonu Derneği (ETO) Bornova, İZMİR, Sayfa: 37-73.

Anaç, S. ve A.Çolak. 1998. Tarımsal Sulama Uygulamalarından Kaynaklanan Kirlilik ve Alınacak

Önlemler. Ekolojik Tarım. Ekolojik Tarım Organizasyonu Derneği (ETO) Bornova, İZMİR, Sayfa: 75-82.

Anonymous, 1989. 1988 Yılı Sulama Sonuçları Değerlendirme Raporu. D.S.İ. Basım ve Foto Film

İşletme Müd. Anakara.

Albut, S. 1992. Trakya Bölgesinde Tarımsal Yapı ve Sulama Sorunları ve Bunların Çözüm Olanakları.

T.Ü. Ziraat Fakültesi Dergisi. 1(2):89-96.

İlter, E. Ve A.Altındişli. 1998. Ekolojik Tarım ve İlkeleri. Ekolojik Tarım. Ekolojik Tarım

Organizasyonu Derneği (ETO) Bornova, İZMİR, Sayfa: 1-6.

Karaata, H. 1992. Ayçiçeği Sulaması. Köy Hizmetleri Atatürk Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

Yayınları. Genel Yayın No:32, Bülten No:6.

Onoğur, E. 1998. Ekolojik Tarımda Bitki Korumanın Esasları. Ekolojik Tarım. Ekolojik

Tarım Organizasyonu Derneği (ETO) Bornova, İZMİR, Sayfa: 23-36.

Süzer, S. ve İ. Atakişi. 1993. Yield Components of Sunflower Hybrids of Different Height. Helia,

Vol.16, Nr.18, p.p.:35-40.

Süzer, S. 1993. Ayçiçeği Tarımında Başarılı Olmanın Yolları. Marmara’ da Tarım. Sayı:55:19-22.

Süzer, S. 1995. Ayçiçeği Tarımında Gübrelemenin Önemi İle Bitki Besin Maddelerinin

Noksanlıklarının Belirtileri. Marmara’ da Tarım. Sayı:63:4-9.

Süzer, S. A.Ö. Uludere. 1997. Effects of Nitrogen Phosphorus and potassium on the yield and yield

components of sunflower under irrigated conditions. Proceedinds of the Regional Workshop of the International Potash Institute held at Bornova, İzmir, Turkey, 26-30 May 1997. Page:191-201.

Süzer, S. 1998. Effect of different form of nitrogen fertilizers, rates and application times on sunflower

           yield and yield components. Proceedings of 2'nd Balkan Symposium on  Field Crops. 

            Novisad, Yugoslavia, 16-20 June 1998.Volume 2: 219-224.

Süzer, S. 1998. Effect of different phosphorus rate and application time on sunflower seed yield and

           yield components. Helia, 21, Nr.28, p.p.:117-124.

Süzer, S. 2000. Effects of conventional and biological agricultural systems on soil organisms and

productivity. AGROENVIRON 2000, 2nd International Symposium on New Technologies for Environmental Monitoring and Agro-Applications proceedings, 18-20 October 2000, Tekirdağ, Turkey.

Süzer, S. Ayçiçeği Tarımı. 2002. CİNETARIM. Yıl:5, Sayı:39:38-41.

Topraksu, 1981. Topraksu İstatistik Bülteni 1980. Toprak Su Genel Müdürlüğü.

Robinson, R.G. 1978. Production and Culture. Ed. J.F. Carter. Sunflower Science and Technology.

Crop Science. Madison, WI 53711 USA. S:89-143.

Yakan, H. ve S. Kamburoğlu. 1989. Kırklareli Koşullarında Ayçiçeğinin Su Tüketimi. Kırklareli

Atatürk Araş. Enst. Müd. Genel Yayın No:14, Rapor No:10.