SÖĞÜT {Salixsp.) HASTALIKLARI
(Ağaç)
Yaprak Lekelenmesi: Söğüt'lerde "yaprak lekelenmesi" hastalıklarını Phyllosticta apicalis, Cylindrosporium salicinum, Septoğloeum salicinum, Septoria didyma, Myriconium comitatum, Asteroma capreae, Marssonina kriegeriana, Ramularia rosea, Ascochyta salicis ve Cercospora salidna mantarları meydana getirirler. Bazı Söğüt'ler olgunlaşamadan "yaprak dökülmesi"ne de uğrarlar. Mücadele: çoğu "yaprak lekelenmesi" etmem mantarlar hastalıklı ve dökülmüş yapraklarda "kışlama" yaptıklarından, yaprakları toplamak ve yok etmek tavsiye edilen bir uygulamadır; "yaprak lekelenmesi" yıllık olarak dikkat çeken bir "yapraksızlanma"ya sebep olduğu zaman, kıymetli ağaçlara "bakır'h bir ilaç", "zineb" veya "ferbarrfdan biri püskürtülür.
"Katran lekesi" veya "kara leke" hastalığına Rhytisma salicinum mantarı sebep olur. Bu "leke"ler çoğunlukla koyu siyah, çok belirgin 'sınırlı, yaklaşık 8 mm çaplıdır; yaprağın yüzünden birazcık yükselmiş durumludur. Hastalık akçaağaç (Acer sp.)'larda daha yaygındır. Mücadele ; bu mantar eski yapraklarda kışladığından, hastalık şiddetli olduğu zaman yerdeki ölü yaprakların tırmıklanmasına ve yok edilmesine dikkat edilmelidir; çalı veya ağaçlara erken zamanda, Mayıs ayı içinde "ıslanabilir kükürt" veya "bordobulamacı" püskürtmesi yapılır.
Fusicladium saliciperdum mantan'nın etkisi ile, dal kabuğu'nda koyu kahve renkte ve kabuklanmış gibi uzunca oluşum'lar ortaya çıkar. Yaprak'lar ise belirgin sınırı olan "esmerleşme"ye uğrar. Böyle hastalıklı kısımlarda soluk boz-yeşil üreme yapı'ları gelişir. Yaprak'lar ve dal'lar kurur ve ölür, yapraklarda erken dökülme olur. Benzer belirti'ler ile hastalık yaratan diğer mantar'lar arasında; Gloeosporium sp., Venturia cholorospora, Discella carbonacea ve Physalospora miyabeana sayılabilir.
Pas : Melampsora salicina "pas" mantarı söğüt yaprak'larına hücum eder;
alt veya üst yüzlerde limon sarısı renkte "leke"lere sebep olurlar. Mevsim içinde
daha sonra ortaya çıkan sivilce biçimli spor oluşumları koyu renklidir. Bu hastalık
yaprak'ları dökecek kadar şiddetli olabilir. Mantarın diğer konukçu bitki'leri arasında;
çam (P/nus sp.), frenküzümü (Ribes rubrum), orkide (Orchis sp.), pırasa (Allium
porrum), mutfaksoğanı (AIHum cepa) ve kartopu (Viburnum sp.) sayılabilir. Bu pas
mantarlarından Melampsora paradoxa 'nın ara konukçusu melez (Larix sp.) ve M.
abieti-capraearum'ur\k\ göknar (Abies balsamea)'ö\r. • .'
Mücadele : Pas mantarı hastalıklarının ciddi olduğu düşünülmemesine rağmen, bunlar genç ağaçlarda ağır "yaprak dökülme"si sonucu doğurmaktadır. Düşen yaprakların toplanması ve yok edilmesi ciddi "hastalık kırım"larını önlemek üzere faydalı olur. Sadece nadir hallerde, koruyucu olarak "bakır'h" ve "kükürtlü" ilaçların kullanılması tavsiye edilir.

Doku Bozuklaşmasi: Cytospora chrysosperma mantarının eşeyli devresi Valsa sordida'öır, mantarın husule getirdiği "doku bozuklaşması" hastalığı kavak'lardaki (Populus sp.) gibi Söğüt'leri de etkilemektedir. Mücadele usulleri kavak'lardaki gibidir; ilave olarak, dirençli varyete'leri kullanmak ciddi rahatsızlıklardan kaçınmanın bir yoludur; karasöğüt ve şeftaliyapraklısöğüt hastalığa nadir olarak yakalanmaktadır, buna karşılık çatlaklı ve altın söğüt türleri ise aşırı biçimde hassastır.
Physalospora miyabeana ile sebep olunan siyah renkli "doku bozuklaşması" hastalığının belirtileri, "yaprak yanıklığı"nınkine benzer, ancak yaz içinde çoğunlukla daha geç gözükür. Yaprakların alt yüzünde aynı merkezli desenler gösteren koyu esmer "leke"ler görülür. Daha sonra sürgünler ve gövdeler üzerinde siyah sınırlı olan beyazımsı boz veya boz renkli, elips biçimli "ölü doku"lar ortaya çıkar. Gövdedeki "ölü doku"lar içinde küçücük ve siyah üreme yapısı kümeleri gelişir. 2-3 yıllık dönemlerde ortaya çıkan ardarda hücumlar, ağacın. büsbütün ölümü sonucunu doğurur. Mücadele "yaprak yanıklığı" hastalığındaki gibi budama ve püskürtme uygulamaları tavsiye edilmektedir; dirençli varyetelerin kullanılması da bu tahripçi hastalıktan kaçınmanın bir yoludur; defne yapraklı, sepetçi ve salkırn söğütlerin dirençli olduğu sanılmaktadır, buna karşılık ak ve mor söğütler gibi bazıları hassastır.
Söğütağaç'ları başka "doku bozuklaşması" hastalığı etmen'leri olarak ; Discella carbonacea, Macrophoma sp., Cryptodiaporthe salicina, Diplodina sp., Cryptomyces maximus ve Botryosphaera dothidea mantarlarına maruzdur ve bunlar tarafından yaratılan "uçları ölüm" ve "doku bozuklaşması" hastalıklarına karşı hassastır.
Gerçek Külleme : Uncinula salicis mantarının etkisi ile hastalanmış olan söğüt yaprakları, beyazımsı ve örgü gibi bir "küf'jle örtülür. Bu misel örtüsünden beyaz spor zincirleri geliştirilir ve bunlar bulutlar halinde dağılır. Daha sonra mevsim içinde oluşturulan küçücük ve siyah üreme organları, mikroskop altında kanca gibi kıvrılmış ucu bulunan çıkıntı'lar ile ayırt edilir. Bu hastalık Söğüt'lerin sadece ciddi bir hastalığı değildir, aynı zamanda bir ölçüde yaprak kaybına da yol açar.
Mücadele: Bu mantarın bulaşmış olduğu değerli Söğüt'ler, zaman zaman "karathane" püskürtme ilacı uygulaması ile korunabilir. "Islanabilir küküıf'ü de içine alan püskürtme ilaçları bu "gerçek külleme" hastalığını denetim altına almak üzere kullanılabilir. Söğüt'ün birkaç başka hastalığına tavsiye edilen "bordobulamacı" da faydalıdır.
Boz Yara Kabuğu : Sphaceloma murrayae mantarının yarattığı bu hastalık, birçok söğüt türünü etkilemektedir. Yapraklar üzerinde yuvarlak, düzensiz, biraz yükselmiş, bozumsu beyaz "leke"ler görülür, bunların kenarı dardır ve koyu esmer renktedir. Yaprakların etkilenmiş kısımları sık sık dökülür. Mücadele için, "yaprak lekelenmesi"ndeki gibi davranılır.
Yanıklık : Venturia saliciperda mantarının husule getirdiği bu hastalık, Söğüt'lerin en tahripçi hastalığıdır. İlkbaharda büyümenin başlamasından hemen sonra, birkaç küçük yaprak siyahlaşır ve ölür. Daha sonra, ağaç üzerinde kalan tüm yapraklar birdenbire solar ve siyahlaşır, bunlar sanki ateşte yanmış gibi gözükürler. İnce sürgünler üzerindeki "doku bozuklaşması" oluşumları, yaprak'lara hastalık bulaşmasında hasıl olur. Yağmurlu dönemlerden sonra, etmen mantarın zeytin yeşili ve esmer üreme organları, "yanıklık"a uğramış yaprak'ların alt yüzünde başlıca damar ve orta damar'lar boyunca gözükür. Mantarın eşeysiz devresi olan Pollaccia saliciperda şiddetli yaz hastalıklarından sorumludur. Mücadele ; ölü sürgün ve dalların budanması, erken mevsim bulaşmaları için en önemli kaynakları ortadan

kaldıracaktır;. ilkbaharda yaprakların çıkmaya başlaması ile başlatılarak 3-4 defa "maneb", "zineb" veya "fore" ilaçlarından birinin püskürtülmesi, çoğunlukla denetim sağlayacaktır; bu uygulamalar sadece kıymetli ağaçlar için tavsiye edilmektedir; salkım, defne yapraklı, sepetçi, mor ve püsküllü söğütleri içine alan çok sayıda söğüt türünün "yanıklık" hastalığına dirençli olduğu görülmektedir; bunlar daha hassas olan çatlaklı ve kalp yapraklı söğüt tür'lerinin yerine dikilmelidir.
Pseudomonas saliciperda bakterisi ile sebep olunan ve "sürgün yanıklığı, dalkıran" isimleri de verilen hastalığı'nda, yapraklarda "sararma", "solma" ve "esmerleşme" olur, daha sonra yanıklığa uğrayan olan dal'lar uçtan bir mesafede ölürler. Dal veya gövde odunu'ndan kesit alınırsa, yıllık halka'lar arasında esmer çizgi'ler görülebilir. Parazit mantar "doku bozuklaşması" oluşumları içinde kışlar, böylelikle genç yapraklar açılır açılmaz hemen hastalandırılır. Ciddi bir "yapraksızlanma" ile çok sayıda ağaç öldürülebilir. Ortaya çıkan hasar "don hasan" ile karıştırılmaktadır. Mücadele ; mümkün olduğu kadar fazla hastalıklı sürgün budanır; "yaprak yanıklığı" hastalığında olduğu gibi püskürtme ilacı kullanılır.
Ur: Agrobacterium tumefaciens bakterisi söğüt'de de "ur" hastalığına yol açar.
Mücadelesi gül'de (Rosa sp.) olduğu gibidir. •
Cadı Süpürgesi : Mikoplazma-benzeri bir organizmanın etkisi ile ortaya çıkan bu hastalık'da, söğüt'ün ikincil tomurcuklarının erken kırım'a uğraması ve neticede bodurlaşmış yapraklara sahip olan çok sayıda, iğimsi ve dik dalların oluşması ayırt edici özelliktir. "Cadı süpürgesi" oluşumları ortaya çıktıktan sonra kışın ölürler. Mücadele için, bu hastalığı önlemek üzere bir usulün geliştirilmesi zorunludur.
.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS BİTKİLERİ HASTALIKLARI ---2008