Bağ Salkım Güvesi (Lobesia botrana Den.-Schiff.) Mücadelesi’nde Biyoteknik bir Yöntem

Bağ Salkım Güvesi Mücadelesi’nde Biyoteknik
bir Yöntem:

Çiftleşmeyi Engelleme Tekniği

F.Ö. Altındişli[1],
T. Koçlu1, B. Hepdurgun1, F. Özsemerci1

Biyoteknik yöntemler; zararlıların biyoloji, fizyoloji ve davranışları
üzerinde etkili olan bazı yapay veya doğal maddeleri kullanarak normal
özelliklerini bozmak suretiyle uygulanan yöntemlerdir. Son yıllarda tüm dünyada
çevre ve insan sağlığına verilen önemin artmasıyla ön plana çıkan entegre
mücadele, zararlılarla savaşırken insektisit kullanımını en aza indirmeyi
hedefleyerek bütün mücadele olanaklarını araştırır ve bu olanaklardan en iyi
şekilde yararlanılmasını sağlar. Ekolojik tarım ise çevreye ve insan sağlığına
zararlı olan sentetik pestisit kullanımını yönetmeliklerle kesin bir şekilde
yasaklar ve sertifikalı üretimi destekler. Bu yüzden, insektisitin ya hiç yer
almadığı ya da çok az kullanıldığı biyoteknik yöntemler hem entegre mücadele ve
hem de ekolojik tarım için ayrı bir önem kazanmıştır.

Biyoteknik yöntemler arasında feromon tuzak sistemleri veya cezbediciler,
yumurtlamaya mani olucular, uzaklaştırıcılar (repellentler), beslenmeyi
engelleyiciler, kısırlaştırıcılar, böcek gelişmesini engelleyiciler, böcek
gelişmesini düzenleyiciler ve kısır böcek salma yöntemi yer almaktadır. Eşeysel
feromonların hem entegre mücadele ve hem de ekolojik tarımda önemli bir yeri
vardır. Özellikle Lepidoptera takımına ait zararlı türlerin erkek ve dişileri
arasındaki seksüel iletişim eşeysel feromonlarla sağlanır. Dişilerin
abdomenindeki bezlerden salgılanan feromon kokusu sayesinde doğada bulunan
erkek bireyler çiftleşmek amacıyla onlara ulaşır (Altstein et al.,1999).

Zararlılarla savaşta bu feromonlardan aşağıdaki şekillerde
yararlanılabilir:

-Dolaylı kullanım: İzleme amacıyla surveylerde, populasyon yoğunluğunu
saptamada veya ilaçlamaya karar vermede,

-Doğrudan kullanım: Kitlesel tuzaklama, çiftleşmeyi engelleme,
feromon+kısırlaştırıcılar veya feromon+insektisit uygulaması olarak.

\n\n

Salkım güvesi, (Lobesia
botrana Den.-Schiff.) Ege Bölgesi bağlarının ana zararlısıdır. Doğrudan
meyvede zarar yaptığı için (Şekil 1) mücadele edilmediği takdirde önemli ölçüde
ürün kaybına sebep olur. Mücadelesinde bugüne kadar kimyasalların kullanımı hep
ön planda olmuştur. Tahmin ve uyarı çalışmaları sayesinde ilaçlama sayıları
azaltılmakla birlikte, Salkım güvesi’nin en fazla zarar yapan 3. döl
larvalarına karşı yapılan ilaçlamalar üzümlerin olum başlangıcına rastlamakta
ve mümkün olduğu kadar kısa bekleme süresine sahip ilaçlar önerilmesine rağmen
insektisit kalıntısı bazı durumlarda toleransın üzerinde olabilmektedir. Bu
ürünler satışa sunularak hem insan sağlığını tehdit etmekte hem de ihracat
aşamasında sorun olarak Türk üzümünün dış piyasada adına gölge düşürmektedir.
Bu nedenlerle Salkım güvesi ile mücadelede biyoteknik yöntemlerin kullanılma
olanaklarını araştırma gerekliliği ortaya çıkmıştır.

Audemard (1987)’a göre Cydia pomonella L., Cydia
molesta Busck, Anarsia lineatella
Zell., Adoxophyes orana F.V.R., Archips podana Scop., Pandemis heparana (Schiff.),
Lobesia botrana, Zeuzera pyrina /I,
Prays oleae (Bern) ve Pectinophora gossypiella Saunders gibi
bir çok Lepidoptera türüne karşı mücadelede çiftleşmeyi engelleme
tekniği ile başarılı sonuçlar alınmaktadır. Türkiye’de olduğu gibi Dünyada da
Salkım güvesi’nin ana veya
önemli zararlı konumunda olduğu Almanya, Fransa, İtalya ve İsviçre’de
çiftleşmeyi engelleme yöntemi etkili bulunarak başarıyla uygulanmaktadır
(Charmillot et al.,1998; Schmid and Emery, 1998; Kast, 1999; Louis and Schirra,
2000).

İtalya, İspanya, İsviçre ve
Yunanistan gibi bağcılığın yaygın olduğu ülkelerde etkili sonuçların elde
edildiği çalışmalar göz önüne alındığında, Türkiye'de de aynı başarılı
sonuçların alınması beklenerek 1999-2001 yılları arasında İzmir-Menemen ve
Manisa-Merkez’ de Quant L.b., RAK 2 R ve Isonet-L yayıcıları
kullanılarak bir çalışma yapılmıştır. Üç yıllık çalışmanın sonucunda Ege
Bölgesi koşullarında Salkım güvesi’ ne karşı Isonet-L yayıcılarının
kullanımıyla çiftleşmeyi engelleme yöntemi etkili bulunmuştur (Altındişli et
al. 2002). Zararlı ile mücadelede
çiftleşmeyi engelleme yönteminin, her biri 172 mg feromon içeren Isonet-L
yayıcıları ile bağın içerisinde 6,5-7
m, kenarlarında 2 m arayla uygulanabileceği, ilk yıl 1. dölde
bulaşma oranının % 5’
ten yüksek olması durumunda biyolojik bir preparat kullanılmasının riski
azaltacağı ortaya konmuştur.

Çiftleşmeyi engelleme tekniğinin tanımı ve genel prensipleri

Dişiler tarafından doğal olarak salgılanan eşeysel feromonun, yapay
olarak sentezlenip çeşitli yöntemler ve yayıcı araçlar kullanılarak hedef alana
yayılması, oluşturulan yapay yoğun koku nedeniyle erkek bireylerin çiftleşmek
üzere dişilere ulaşmasının engellenmesi, çiftleşmeyi engelleme (ÇE) yönteminin
ana prensibidir (Hepdurgun ve Zümreoğlu, 1995).

Böceklerde çiftleşmenin
engellenmesi üç farklı mekanizma ile gerçekleşir:

1-Yapay feromonun izlenmesi:
Erkekler dişilerin salgıladığı eşey feromonuyla rekabet

edebilen ve yapay kaynaklar tarafından
yayılan kokular tarafından cezbedilerek yanlış yere doğru çekilirler.

2-Dişi koku kümelerinin
maskelenmesi: Dişiler tarafından salgılanan eşey feromonunun oluşturduğu koku
kümesi, yapay kaynaklar tarafından da yoğun olarak yaratılarak dişi koku
kümeleri maskelenir ve erkek, doğal ve yapay koku kaynakları arasındaki farkı
ayırt edemez.

3-Duyu yüklemesi: Sentetik
materyal tarafından yapılan yoğun uyarı sonucunda böceklerin reseptör sistemi
veya merkezi sinir sistemi etkilenerek yönelimde azalmalar meydana gelir ve
böcekler nereye gideceklerini şaşırırlar. Böylece erkekler dişiye yönelimi
belirleyemez ve dişiye ulaşamazlar. Dolayısıyla üreme de engellenmiş olur.

Çiftleşmeyi engelleme yönteminden olumlu sonuçlar alabilmek için yöntemin
kullanılacağı bahçelerde izolasyon iyi sağlanmalı ve bunun için sınırlarda daha
fazla sayıda yayıcı kullanılmalıdır. Yöntem sadece düşük ve orta yoğunluktaki
populasyonlarda kullanılmalı, populasyon eşeysel çekici tuzaklarla düzenli
olarak takip edilmelidir. Yöntemin uygulandığı bahçelerde özellikle her döle
ait larva çıkışlarında meyve sayımları titizlikle yapılmalıdır. Kullanılan yayıcılar taze
olmalıdır.

Çiftleşmeyi engelleme yöntemi’
nin Salkım güvesi ile mücadelede kullanılması

\n\n

[HEADING=1]a) Uygulama
şekli

[/HEADING]

[HEADING=1]Uygun
büyüklükte bir alana karar verildikten sonra 1 Ocak'tan itibaren günlük
maksimum sıcaklık toplamı 1000
C°'a
yaklaştığında (mart sonu-nisan başı) deneme bağlarına eşeysel çekici tuzaklar
(1 adet/ha) asılır (Şekil 2). Bu tuzaklar ilk ergin yakalanıncaya kadar haftada
üç, ilk ergin yakalanışından sonra bir kez kontrol edilir. İlk ergin
yakalanışıyla birlikte, her biri 172 mg Salkım güvesi eşeysel feromonu
(E,Z-7,9-dodecadienyl acetate) içeren yayıcılar, yaklaşık 3 m sıra arasına sahip bağın
içerisinde her sıra üzerinde 6,5-7
m (1 yayıcı/21-22 m2), bağın kenarlarında 2 m ara ile asılır. Böylece
hektara yaklaşık 620-650, en çok 750 adet yayıcı kullanılır. Yayıcı asma işlemi
sezon boyunca bir kez yapılır.[/HEADING]

[HEADING=2]b)
Uygulamada dikkat edilmesi gereken noktalar

[/HEADING]

[HEADING=2]·
ÇE uygulama alanının dört tarafı başka bağlarla
çevriliyse en az 16
hektar, bir ya da iki kenarında bağ yok ise en az 12 hektar olmak zorundadır.
Bu büyüklükte tek bağ bulunamıyor ise birbirine sınır olan bağlar uygulamaya
dahil edilerek yeterli büyüklük sağlanmalıdır. Böylelikle dışarıdan bulaşmalar
engellenir.[/HEADING]

[HEADING=2]·
Yüksek sisteme sahip ve birbirine komşu iki bağa ÇE
uygulanırken iki bağın arası 5 m
den az ise, iki bağ arasında sınır uygulamasına gerek yoktur. Sınır sıralarına
da bağın içinde olduğu gibi 6,5-7
m ara ile yayıcı asılır. İki bağın arası 5-10 m ise, her iki bağın
birbirine bakan sınır sıralarına 5
m de bir, bağın içine 6,5-7 m de bir yayıcı asılır. İki
bağın arası 15 m
ve daha fazla ise her iki bağın birbirine bakan sınır sıralarına 2 m de bir, bağın içine 6,5-7 m de bir yayıcı asılır.
Sadece sıra başı ve sıra sonlarında olmak üzere ilk ve son omcalara bir sırada
tek bir sırada çift yayıcı asılması unutulmamalıdır. Böylece dış kenarlara 2 m de bir yayıcı asılmış olur.[/HEADING]

·
Olası çiftleşmeleri önlemek amacıyla bağların
kenarında veya içinde yer alan ağaçlara yerden 2 m yükseklikte 2 m aralıklarla çepeçevre
yayıcı asılmalıdır.

·
Uygulama alanına 80–100 m den daha yakın bir ilaçlı
bağ varsa buradan çiftleşmiş dişi göçünü engellemek yani izolasyonu sağlamak
gerekir. Bu nedenle, çiftleşmeyi engelleme bağına sınır olan bağa 30 m derinliğinde yayıcı
asılarak tampon bölge oluşturulur ve göç önlenir. Tampon bölgede de aynı yayıcı
yoğunluğu (1 yayıcı/21-22 m2)
kullanılır.

·
Mevsim ilerledikçe asmanın
yeşil aksamında artış olmaktadır. Bu durumdan yararlanmak için yayıcılar,
sürgünlerin gövdeye yakın olan ucuna asılmalıdır (Şekil 3). Böylece yayıcıların
sıcak aylarda gölgede kalması ve gereksiz yere feromon sarf etmemesi sağlanır.

\n\n

[HEADING=1]c)
Çiftleşmeyi engelleme yönteminin etkinliğinin değerlendirilmesi

[/HEADING]

[HEADING=2]·
Her bağa asılmış olan eşeysel çekici tuzaklara gelen
ergin adetleri haftalık olarak sayılır. Eğer çiftleşmeyi engelleme yöntemi
doğru olarak uygulanmış ise tesadüfi olabilecek 1-2 ergin dışında bu bağlardaki
tuzaklarda Salkım güvesi olmamalıdır.[/HEADING]

[HEADING=2]·
Salkım güvesi'nin 1., 2. ve 3. dölünün yumurta ve
larvalarının beklendiği kritik dönemlerde her çiftleşmeyi engelleme bağının kenarlarında
ve ortasında ayrı ayrı 100 salkım/ha kontrol edilir, bu salkımlarda canlı
yumurta, larva ve/veya larva zararı bulunduğunda o salkım bulaşık olarak kabul
edilir. Bu sayımlar çiftleşmeyi engelleme bağında insektisit uygulamasının
gerekli olup olmadığına karar verebilmek amacıyla yapılır.[/HEADING]

[HEADING=2]·
Değerlendirmeye esas olmak üzere hasattan hemen önce çiftleşmeyi
engelleme bağlarının kenarlarında ve ortasında tesadüfen 100’er
salkım/ha kontrol edilerek bulaşma oranı (%) saptanır. Eğer, yöntemin
uygulandığı ilk yıl 1. dölde bulaşma oranı % 5’ in üzerinde ise veya uygulama yılında bazı
biyotik ve abiyotik faktörlerin etkisiyle zararlının populasyon yoğunluğu %
5’ten yüksek ise yöntem ile birlikte yararlıları da koruyup desteklemek için 1.
döle karşı biyolojik bir preparat kullanılarak başlangıç populasyonu
düşürülmelidir.[/HEADING]

[HEADING=2]Ancak 2. ve

döllerde bulaşma oranı en fazla % 5-6 civarında ise yöntem tek başına
yeterli ve başarılı olarak kabul edilir. Bu oranın üzerinde olması durumunda
biyolojik bir preparat kullanılarak populasyon düşürülmelidir. Birbirini takip
eden yıllarda ÇE yöntemine devam edildiği takdirde populasyon giderek azalacağı
için yöntemin etkinliği artar ve tek başına yeterli hale gelir.[/HEADING]

Doğal dengeyi koruması ve türe özgü olması nedeniyle çiftleşmeyi engelleme
yöntemi, Türkiye’de ekolojik tarım ve entegre mücadele üreticileri tarafından
birinci derecede alternatif bir yöntem olarak değerlendirilmelidir. Yöntemin geniş alanlarda etkin bir şekilde
uygulanması bilgi ve izlenmeyi gerektirdiği için, bundan sonra yapılacak
çalışmaların hedefleri arasında öncelikli alanlarda yöntemin yaygınlaştırılması
ve üretici ile uygulayıcı teknik elemanların eğitimi önem taşımaktadır.

Literatür

Altındişli, F. Ö., T. Koçlu, B.
Hepdurgun and P. J. Charmillot, 2002. Early studies on the effectiveness of
mating disruption technique against Lobesia botrana Den.-Schiff. in the
seedless sultana vineyards of the Aegean Region in Turkey. Proc. of IOBC
Meeting on Pheromones and Other Semiochemicals in Integrated Production. Erice,
Italy September 22-27.

Altstein, M., O. Ben-Aziz, S. Daniel, I. Schefler, I. Zeltser and C.
Gilon, 1999. Backbone
Cyclic Peptide Antagonists, Derived from the Insect Pheromone Biosynthesis
Activating Neuropeptide, Inhibit Sex Pheromone Biosynthesis in Moths. J Biol
Chem, 274,
(25): 17573-17579.

Audemard, H.,1987. Perspectives
et problems de la lutte par confusion, Mating Disruption : Behaviour of Moths
and Molecules, Bull. Srop.,3, 3-4.

Charmillot,
P.J., Pasquier, D., Schmid, A., Emery, S., De Montmollin, A., Desbaillet, C.,
Perrotet, M., Bolay, J.M., Zuber, M., Loizeau, E., Boller, E., Baur, R., 1998. Lutte par confusion en 1997 contre les vers de la
grappe eudemis et cochylis en Suisse. Revue
suisse Vitic. Arboric. Hortic., 30, 3, 201-206.

Hepdurgun, B. ve A. Zümreoğlu, 1995.
Zararlılara Karşı savaşta biyoteknik yöntemlerden çiftleşmeyi engelleme (Mating
disruption) tekniğinin kullanılması. Türk. entomol. derg., 19 (1):55-64.

Kast, W.K., 1999. 12 years of practical
experience using mating disruption again Euopoecilia
ambiguella and Lobesia botrana in vineyards
of the Wuerttemberg region (Germany). Proc. of IOBC WG ‘Use of pheromones and
other semiochemicals in Integrated Control’ Nov. 10 th-12th,
Hohenheim, Germany

Louis, F. and K.J. Schirra, 2000. Mating disruption of Lobesia botrana
(Lepidoptera:Tortricidae) in vineyards with very high population densities. IOBC / WPRS
Bulletin, 23 (in press).

Schmid, A.
et S. Emery, 1998. Organisation de la lutte par confusion sexuelle contre
l’eudemis (Lobesia botrana) dans les vignobles Morceles. Integrated
Control in Viticulture. IOBC/WPRS
Bulletin. 21 /I: 93-94.

[1] Bornova Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü 35040 Bornova/İzmir

Tarımsal
Araştırma Bülteni, T. C.
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, Ankara,
Sayı:5, pp: 7-9.

Arşiv bilgisi
Bu içerik Fidanligi Rehber arşivinden aktarılmıştır.
İlk yayın tarihi: 12.02.2007
İlk yayınlayan: Gardensel Araştırma Ekibi
Arşiv kaynak adresi: https://www.fidanligi.com/rehber/bag-salkim-guvesi-lobesia-botrana-den-schiff-mucadelesi%c2%92nde-biyoteknik-bir-yontem-339