[HEADING=2](Güncel Liste)[/HEADING]

Kısa özet

Sebzelerde Latince adlandırma; türün dünya genelinde tek, standart bir karşılığını sağlar ve üretim planı, tohum/ fide ticareti, bilimsel kayıt ve karışıklıkların önlenmesi için kullanılır. Eski kaynaklarda görülen eş anlamlılar (syn.) ve “var.” kullanımları, güncel taksonomide kabul edilen adla birlikte okunmalıdır.

Güncelleme Notu (2026): Bu içerik, eski metin teknik açıdan doğrulanarak güncellenmiştir.

[HEADING=2]Temel tanımlar ve kavramlar[/HEADING]

Bilimsel ad (binom): Cins + tür epithet’i (ör. Solanum lycopersicum).
Yazar kısaltması: Bilimsel adı ilk geçerli yayımlayan kişi/ekol (ör. “L.” = Linnaeus).
Eş anlamlı (syn.): Eski literatürde kullanılmış, bugün kabul edilmeyen ad; doğru okumada “kayıt izi” olarak önemlidir.
Kültür grubu (Cultivar Group): Aynı tür içinde tarımsal amaçla seçilmiş tipler (ör. kerevizde sap/kök grupları).
Alt tür/çeşit/form (subsp./var./f.): Tür içi botanik sınıflar; tarımda bazen “grup” yaklaşımı daha doğrudur.

[HEADING=2]Amaç ve uygulama alanı[/HEADING]

Tohumluk/fide kayıtları, etiketleme ve depo–sevkiyat izlenebilirliği
Herboloji/botanik dersleri, laboratuvar raporları, tez ve proje yazımı
Üretim planı, çeşit/ tür bazlı zirai mücadele ve besleme programı kurgusu
Veri tabanı (Excel/ERP/WordPress sözlük vb.) standardizasyonu

[HEADING=2]Çalışma prensibi / mekanizma[/HEADING]

Bitki türleri, yerel adla değil kabul edilen bilimsel adla eşleştirilir; eski kaynaklarda geçen adlar “syn.” olarak not edilir. Böylece aynı sebzenin farklı yöre adları veya eski Latince adları tek kayıt altında toplanır; veri çakışması ve yanlış tür uygulamaları azalır.

[HEADING=2]Tasarım ve hesap mantığı[/HEADING]

Adlandırma yazım standardı

Cins adı büyük harf, tür epithet’i küçük harf: Cucumis sativus
Latin ad italik, yazar adı italik değil: Cucumis sativus L.
Eş anlamlılar “syn.” ile ayrı satır/ parantez içinde tutulur.

Örnek kayıt formatı (uygulama)

Tür adı: Domates
Kabul edilen ad: Solanum lycopersicum L.
Eski ad/syn.: Lycopersicon lycopersicum (L.) Karst. (syn.)

[HEADING=2]Sebze türleri: Türkçe ve Latince isimler (kabul edilen adlar)[/HEADING]

Aşağıdaki tabloda pratik kullanım için kabul edilen ad esas alınmıştır; gerekli görülen yerlerde yaygın eski adlar “syn.” olarak eklenmiştir.

Türkçe adı	Kabul edilen Latince adı	Not / eş anlamlılar (syn.)
Bamya	Abelmoschus esculentus (L.) Moench	syn.: Hibiscus esculentus
Pırasa (yerel: “Kıbrıs sarımsağı” kullanımı görülebilir)	Allium ampeloprasum L. (Porrum Group)	syn.: Allium porrum L.
Soğan	Allium cepa L.
Sarımsak	Allium sativum L.
Dereotu	Anethum graveolens L.
Bahçe frenk maydanozu (chervil)	Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm.
Kereviz (sap)	Apium graveolens L. (Dulce Group)	“var. dulce” eski kullanım
Kereviz (kök / kereviz yumrusu)	Apium graveolens L. (Rapaceum Group)	“var. rapaceum” eski kullanım
Kuşkonmaz	Asparagus officinalis L.
Pazı	Beta vulgaris L. (Cicla Group)	eski: “var. cicla”
Kırmızı pancar	Beta vulgaris L. (Beetroot Group)	eski: “var. vulgaris”
Beyaz lahana	Brassica oleracea L. var. capitata
Kırmızı lahana	Brassica oleracea L. var. capitata f. rubra
Alabaş	Brassica oleracea L. var. gongylodes
Yaprak/yeşil lahana (karalahana, kale tipleri)	Brassica oleracea L. var. acephala / var. sabellica	pratikte iki ana grup gibi düşünülür
Karnabahar	Brassica oleracea L. var. botrytis
Brokkoli	Brassica oleracea L. var. italica
Savoy lahanası	Brassica oleracea L. var. sabauda
Brüksel lahanası	Brassica oleracea L. var. gemmifera
Çin lahanası	Brassica rapa L. subsp. pekinensis	eski literatürde “Brassica pekinensis” geçer
Şalgam	Brassica rapa L. subsp. rapa
Biber	Capsicum annuum L.
Endiv (endive)	Cichorium endivia L.
Şikori (hindiba/chicory)	Cichorium intybus L.
Karpuz	Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai
Acur (yılan kavun tipi)	Cucumis melo L. var. flexuosus	eski: Cucumis flexuosus (syn.)
Kavun	Cucumis melo L.
Hıyar (salatalık)	Cucumis sativus L.
Kestane kabağı	Cucurbita maxima Duchesne
Balkabağı	Cucurbita moschata Duchesne
Sakız kabağı	Cucurbita pepo L.
Enginar	Cynara cardunculus L. var. scolymus	eski kullanım: Cynara scolymus L. (syn.)
Havuç	Daucus carota L.	tarımda çoğu kaynak “subsp. sativus” da kullanır
Roka	Eruca vesicaria (L.) Cav. subsp. sativa	kısa kullanım: Eruca sativa (syn.)
Rezene	Foeniculum vulgare Mill.
Marul	Lactuca sativa L.
Su kabağı	Lagenaria siceraria (Molina) Standl.
Tere	Lepidium sativum L.
Domates	Solanum lycopersicum L.	syn.: Lycopersicon lycopersicum
Maydanoz (düz/kıvırcık)	Petroselinum crispum (Mill.) Fuss	“P. hortense” eski/yanlış kullanım olarak geçer
Ateş fasulyesi	Phaseolus coccineus L.
Taze fasulye / barbunya	Phaseolus vulgaris L.
Bezelye	Pisum sativum L.
Semizotu	Portulaca oleracea L.
Turp	Raphanus sativus L.
Skorzonera (tekesakalı)	Scorzonera hispanica L.	yöresel adlar karışabilir
Patlıcan	Solanum melongena L.
Ispanak	Spinacia oleracea L.
Kuzu gevreği (kuzu marulu / lamb’s lettuce)	Valerianella locusta (L.) Laterr.	“kuzu kulağı” ile karıştırılmamalı (o Rumex türleridir)
Bakla	Vicia faba L.
Börülce	Vigna unguiculata (L.) Walp.	syn.: Vigna sinensis (L.) Savi ex Hassk.

[HEADING=2]Uygulama adımları[/HEADING]

Yerel ad → tür eşleştirmesi yapılır, mümkünse aile (Fabaceae, Solanaceae vb.) kontrol edilir.
Kabul edilen ad tek kayıt olarak yazılır; eski adlar “syn.” alanına işlenir.
Kereviz, pancar, lahana grubu gibi kültür bitkilerinde “var.” yerine Grup (Group) mantığıyla kayıt tutulur (sap/kök gibi).
Çift kayıt riski olan türler (domates, pırasa, börülce) için veritabanında “eş anlamlı yakalama” kuralı eklenir.

[HEADING=2]Sık hatalar ve doğru uygulama notları[/HEADING]

Eski cins adıyla kayıt açmak: Domatesi Lycopersicon diye ayrı tür gibi girmek; veri şişirir.
Yerel adı tür sanmak: “Kıbrıs sarımsağı” gibi yerel adlar çoğu zaman pazar/çeşit adıdır; tür değildir.
“var.” her zaman şart sanmak: Tarımda çoğu zaman “Grup” yaklaşımı daha temiz kayıt üretir.
İtalik yazım ve büyük–küçük harf hatası: Capsicum Annuum gibi yazımlar teknik metinde zayıf görünür.

[HEADING=2]Bakım, izleme ve kontrol[/HEADING]

Taksonomi güncellemesi yılda en az bir kez kontrol edilir (kabul edilen ad değişimi var mı).
“syn.” alanı boş bırakılmaz; eski kaynaklardan gelen eşleşmeler ileride arama ve birleştirme için değerlidir.
Veri tabanında aynı türün farklı yazımlarına karşı otomatik normalizasyon uygulanır (boşluk, nokta, yazar kısaltması temizliği).

[HEADING=2]Türkiye koşullarına pratik notlar[/HEADING]

Tohumluk ve fide evraklarında Latin ad, karantina/ithalat süreçlerinde kritik olabilir; yerel ad tek başına yetersiz kalır.
Pazarda “hindiba–şekeri hindiba–endiv” gibi adlar sık karışır; Cichorium endivia ile Cichorium intybus ayrımı kayıt disiplininde önemlidir.
“Kuzu kulağı” ile “kuzu gevreği/kuzu marulu” karışıklığı sahada çok görülür; doğru Latince ad, yanlış ürün planlamasını önler.

[HEADING=2]SSS[/HEADING]

1) Latince isimler neden değişiyor?
Taksonomi; genetik veriler ve küresel veri tabanlarıyla güncellenir. Eski adlar “syn.” olarak kalır.

2) “L.”, “Mill.” gibi kısaltmalar ne işe yarar?
Adın bilimsel olarak ilk geçerli yayımlandığı otoriteyi gösterir; isim karışıklığını azaltır.

3) Aynı sebzenin iki Latince adı çıkarsa hangisi yazılır?
“Kabul edilen ad” yazılır; diğerleri “syn.” alanına eklenir.

4) Pırasa neden bazen Allium porrum yazıyor?
Eski literatür ve pratik kullanımda yaygındır; güncel kaynaklar çoğu kez Allium ampeloprasum (Porrum Group) çerçevesinde ele alır.

5) Çin lahanası neden Brassica pekinensis değil?
Eski kullanım sürer; güncel sınıflamada çoğu kaynak Brassica rapa alt türü olarak verir.

6) Acur ayrı tür mü?
Türkiye’de “acur” çoğunlukla Cucumis melo var. flexuosus (yılan kavun) tipidir; ayrı bir tür gibi kaydedilmesi hataya yol açabilir.

7) Kerevizde “var. dulce/rapaceum” şart mı?
Teknik metinde kullanılabilir; kayıt sistemlerinde Grup yaklaşımı daha temiz sonuç verir.

8) Kuzu gevreği ile kuzu kulağı aynı mı?
Hayır. Kuzu gevreği/kuzu marulu: Valerianella locusta. Kuzu kulağı çoğunlukla Rumex türleridir.

[HEADING=2]Kontrol listesi[/HEADING]

Her kayıt “kabul edilen ad” ile açıldı
Eski adlar “syn.” alanına eklendi
Domates/pırasa/börülce gibi kritik türlerde eski–yeni adlar birleştirildi
Lahana–kereviz–pancar gibi gruplarda “Grup” mantığıyla kayıt standardı belirlendi
Yazım standardı (italik, büyük–küçük harf) düzeltildi
Türkiye’de sık karışan pazar adları için not eklendi

[HEADING=2]Kaynakça / İleri Okuma[/HEADING]

Kew Science – Plants of the World Online (POWO), kabul edilen adlar ve eş anlamlılar
World Flora Online (WFO), takson kabul durumu ve eş anlamlı listeleri
International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN)
International Code of Nomenclature for Cultivated Plants (ICNCP)
FAO – Vegetable crops genel sınıflamalar ve üretim terminolojisi

Arşiv bilgisi
Bu içerik Fidanligi Rehber arşivinden aktarılmıştır.
İlk yayın tarihi: 15.01.2008
İlk yayınlayan: Gardensel Araştırma Ekibi
Arşiv kaynak adresi: https://www.fidanligi.com/rehber/sebze-turleri-turkce-ve-latince-isimleri-5828