Anadolu ne okuyor?

Anadolu’da hangi kitaplar çok satıyor, kim neyi okuyor? İstanbul merkezli çok satanlar listesi Anadolu’daki okuru ne derecede etkiliyor? 16 ilde saha araştırması yaparak 29 önemli kitabevinin en çok sattığı kitapları sizler için derledik.
Her hafta gazetelerin hafta sonu ve kitap eklerinde, kitap satışı yapan internet sitelerinde çok satan kitapların listeleri yayınlanır. Daha çok popüler olan kitapların liste başı olduğu bu sıralamaların, okuru ne derecede etkilediği, onların kitap seçme kriterlerine ne derecede yansıdığı her zaman için merak konusu olmuştur. İşin tuhaf yanı, her yayının verdiği listenin farklı isimler barındırması okur için bir kafa karışıklığından öte bir anlam taşımaz. Haliyle ne gerçekte hangi kitabın çok sattığı anlaşılır ne de hangi kitabın çok satsa da listelere giremediği tartışılır. ‘Herkesin şampiyonu kendine’ diyeceğimiz bu listeler daha çok İstanbul merkezli bir yönlendirmeye maruz kalır. Satış rakamları, İstanbul’daki kitapçılardan edinilen satış rakamlarından hareketle ortaya konur. Dolayısıyla dağıtım kanalıyla Anadolu’ya giden kitaplar genelde bu listenin dışında kalır. Taşra dediğimiz Anadolu, bu listenin alt sıralarında görünmeyen bir boşluğa itilir. Biz de gerçekte Anadolu ne okuyor, taşranın gündeminde hangi kitaplar var, diye merak ederek mevcut durumun fotoğrafını çekmek için kolları sıvadık. Zaman Gazetesi’nin muhabirleriyle birlikte tam 16 ilde 29 kitapçıyı kapsayan detaylı bir ‘çok satanlar’ araştırması yaptık.

Peki bu araştırma sonuçlarını nasıl okumalıyız? İlk göze çarpan husus şehirdeki kitapçıların okunacak kitapları belirlemedeki rolüne ilişkin. Bu kitapçıların birer kültür merkezi görevini ifa etmesi yanında, belli dünya görüşünün kitaplarını okura arz etme noktasında önemli işlevleri söz konusu. Haliyle bir kitapçıdaki kitabın liste başı olması biraz da kitapçının ilk adres olma özelliğinden kaynaklanıyor. Son zamanlarda büyük artış gösteren milliyetçilik söyleminin bu duyguların ağır bastığı Anadolu’nun bazı şehirlerinde bu yöndeki kitaplarda bir hareketliliğe neden olma-ma-sı da dikkate şayan bir durum! Aynı zamanda birkaç yıldır ortalığın tozunu attıran kişisel gelişim kitapları da elini eteğini çekmiş bulunuyor. The Secret dışında kişisel gelişim kitaplarının taşrada esamisi bile okunmuyor. Ayrıca bütün listelerde bir numara olarak lanse edilen Emin Çölaşan’ın kitabının ise Diyarbakır, Van, Kars gibi illerde liste dışı kalması, dahası İzmir gibi görkemli cumhuriyet mitingiyle göz doldurmuş bir kentimizde dahi listenin son sıralarında yer alması da dikkatimizi çeken bir başka sonuç.

Edirne, Kars, İstanbul demeden bütün listelerin ilk sıralarında yer alan Rowling’in Harry Potter ve Ölüm Yadigârları kitabı ise popüler kültürün gücünü gösteren bir durum olarak ortaya çıkıyor. Anlaşılan Harry Potter’in büyüsü taşrada okurun yaşadığı bütün katı gerçekleri bir toz bulutuna döndürmeyi başarıyor.

Liste uzadıkça sonuçlar da, tartışacağımız konular da uzayacak gibi görünüyor. Biz de bu tartışmaları ilk elden, İstanbul’da birçok yayınevinin kitabını satan Kitabevi’nin sahibi Mehmet Varış’a sorduk. Herkesin kendi satmak istediği kitabı söyleyebileceğini belirten Varış, ne çok satanlar listesine güveniyor, ne de Anadolu’da kitap satıldığına! “Ankara’dan öbür tarafa korsan kitap gidiyor. Taşrada satılanlar da popüler kitapların korsanlarıdır. Çok satan kitapları listelerde görüp alanların da büyük çoğunlukta okuduğuna inanmıyorum. Başka sebeplerle alıyorlar. Memlekette bu kadar çok kitap satılıyor olsa hepimizin değişmesi lazım ama görünen bariz bir değişiklik yok.” diyen Varış, kendisinin en çok tarih ve edebiyat kitapları sattığını ve Kur’an, Mesnevi, ilmihal gibi kitapların ise sürekli çok satan olduğunu belirtiyor. “Her listede baş sırayı çeken Emin Çölaşan’ın kitabından yüz tane bile satamadım ben. Ancak bu ay bile 100’den fazla Sezai Karakoç’un Gün Doğmadan kitabını sattım. Adnan Saraçoğlu’nun Bitkisel Sağlık Rehberi kitabını da çok satıyorum. Ama bunlar listeye girmez. Bu arada, Çılgın Türkler kitabı da satmıyor artık.” diyor Varış. Elimize tutuşturduğu çok satanlar listesinde ise şu kitaplar var: Gün Doğmadan (Sezai Karakoç), Çile (Necip Fazıl) Huzur (Ahmet Hamdi Tanpınar), Uzun Hikâye (Mustafa Kutlu), 1924: Bir Fotoğrafın Hikâyesi (Beşir Ayvazoğlu), Yağmur Duası (Sabri Koz), Altıncı Şehir (Ahmet Turan Alkan)...