Güneş Santralinin Altından Mera Çıktı: Çin'den Karapınar'a Agrivoltaik Hayvancılık

Bir güneş enerji santrali kurulduğunda o arazinin tarımsal hayatının sona erdiğini düşünmeye alışığız.

Arazi çevrilir, güneş panelleri yerleştirilir ve toprak artık elektrik üretimine ayrılmış kabul edilir.

Fakat Çin'in kurak bölgelerindeki dev güneş santrallerinde yaşananlar bu kabule ciddi bir soru işareti koydu.

Panellerin kurulmasından sonra bazı sahalarda bitki örtüsü gelişti. Otların büyümesi bu kez güneş santralinin işletmesi açısından yeni bir problem oluşturdu. Panelleri gölgeleyebilecek ve kuruduğunda yangın yükünü artırabilecek bitkilerin kontrol edilmesi gerekiyordu.

Çözüm şaşırtıcı derecede basitti:

Koyunlar.

Koyunlar güneş santrallerine girdi ve otları değerlendirmeye başladı.

Böylece aynı arazi elektrik üretirken hayvan beslemeye, bitki örtüsünü yönetmeye ve bazı koşullarda toprağın korunmasına katkıda bulunmaya başladı.

İlk bakışta bu, Çin'den gelen ilginç bir çevre hikâyesi gibi görünüyor.

Fakat hikâyenin Türkiye açısından çok daha önemli bir tarafı var.

Aynı yaklaşım bugün Konya Karapınar'da uygulanıyor.

Üstelik artık elimizde yalnızca paneller arasında dolaşan koyunların görüntüleri yok. Karapınar'daki uygulamayı inceleyen bilimsel bir çalışma da 2026 yılında yayımlandı.

Dolayısıyla artık soruyu başka türlü sormamız gerekiyor:

Türkiye'nin güneş enerji santralleri aynı zamanda mera olabilir mi?

Agrivoltaik hayvancılık nedir?

Tarım veya hayvancılık faaliyetlerinin güneş enerjisi üretimiyle aynı arazi üzerinde birlikte yürütülmesine genel olarak agrivoltaik yaklaşım deniliyor.

Bunun farklı biçimleri bulunuyor. Panellerin altında veya arasında tarla ve bahçe bitkileri yetiştirilebilir, arıcılık yapılabilir, mevcut mera bitkileri korunabilir veya küçükbaş hayvanlar otlatılabilir.

Koyunların fotovoltaik tesislerde kontrollü biçimde otlatılması ise bu yaklaşımın hayvancılıkla birleşen en dikkat çekici uygulamalarından biridir.

Buradaki temel fikir basittir:

Aynı hektar neden yalnızca tek bir ürün vermek zorunda olsun?

Üst katmanda elektrik, alt katmanda biyolojik üretim mümkün olabilir.

Fakat bunun gerçekleşebilmesi için önce güneş panellerinin araziyi nasıl değiştirdiğini anlamamız gerekiyor.

Çin'de her şey güneşi toplamakla başladı

Çin'in Qinghai bölgesindeki Talatan, Qinghai-Tibet Platosu'nun kuzeydoğusunda bulunan yüksek rakımlı, kurak ve ekolojik açıdan hassas bir bölgedir.

Bölgenin tarımsal üretim açısından ciddi kısıtları vardır fakat enerji açısından son derece değerli başka bir kaynağı bulunur:

Güneş.

Bu nedenle Talatan ve çevresi zaman içinde çok büyük fotovoltaik enerji yatırımlarının yapıldığı alanlardan birine dönüştü. Kilometreler boyunca güneş panelleri yerleştirildi.

Fakat elektrik üretmek amacıyla araziye yerleştirilen bu dev yüzeyler yalnızca güneş ışığını elektriğe çevirmedi.

Arazinin fiziksel çevresini de değiştirdi.

Bir güneş paneli toprağa ne yapar?

Panelin altında kalan toprak ile birkaç metre ötedeki açık toprak aynı çevresel şartlara sahip değildir.

Panel doğrudan güneş ışınımının bir bölümünü keser. Toprak sıcaklığını değiştirebilir. Rüzgârın yüzeye etkisini ve yağışın toprağa ulaşma biçimini değiştirebilir. Buharlaşmayı etkileyebilir. Panel temizliğinde kullanılan su toprağa ulaşıyorsa sisteme ek su girdisi de oluşturabilir.

Böylece büyük bir güneş santralinin içinde bile tek tip çevre yerine farklı mikrohabitatlar meydana gelir.

Panelin tam altı başka şartlara sahiptir.

Panel kenarı başka.

İki panel sırası arasındaki açık alan başka.

Takip sistemli panellerin çevresi ise daha başka koşullar oluşturabilir.

Dolayısıyla “güneş santralinin altındaki ekosistem” dediğimiz şey bile aslında tek bir ekosistem değildir.

Çin araştırmalarının gösterdiği en önemli şey: Su

Journal of Environmental Management dergisinde 2026 yılında yayımlanan ve Qinghai-Xizang Platosu'ndaki fotovoltaik tesisleri saha gözlemleri ile uydu verilerini birlikte kullanarak inceleyen araştırma bu konuda önemli bir sonuç ortaya koydu.

Bitki örtüsündeki değişimin baskın belirleyicisi toprak nemiydi.

Araştırmada toprak neminin bitki örtüsü değişimindeki açıklayıcı payı yüzde 62,09 olarak hesaplandı.

Daha da önemlisi, sisteme gelen ek suyun restorasyon üzerindeki etkisinin oldukça büyük olduğu görüldü. Araştırmacılar bu ilave su etkisini hesaplamadan çıkardığında, daha önce bitki örtüsü açısından olumlu değerlendirilen bazı fotovoltaik sahaların olumsuz kategoriye geçtiğini belirledi.

Bu ayrıntı Çin'den yayılan popüler hikâyeye önemli bir düzeltme getiriyor.

Olay:

“Çöle panel koydular, gölge oluştu ve çöl yeşerdi.”

kadar basit değildir.

Su dengesi, yağış, toprak özellikleri, panel geometrisi, gölgeleme, yüzey akışı, panel temizliği ve arazi yönetimi birlikte çalışmaktadır.

Panel tek başına çölü yeşerten sihirli bir araç değildir.

Talatan'daki son araştırma daha da ilginç

Ağustos 2026'da Biology dergisinde yayımlanan bir Talatan araştırmasında bilim insanları 109 ayrı örnekleme noktasını inceledi.

Araştırmada referans mera, sabit panel altı, sabit paneller arasındaki açık alan, yatay tek eksenli takip sistemi ve eğimli tek eksenli takip sistemi olmak üzere beş farklı mikrohabitat karşılaştırıldı.

Sonuçlar sosyal medyadaki “panelin altında her şey daha iyi büyüyor” anlatısını desteklemiyor.

Tam tersine, etkinin konuma göre ciddi biçimde değiştiğini gösteriyor.

Örneğin sabit panelin doğrudan altında bitkilerin toprak üstü karbon biyokütlesi referans meraya göre yaklaşık yüzde 29 daha düşük bulundu. Toprak altı biyokütle karbonunda da benzer büyüklükte düşüş görüldü.

Buna karşılık paneller arasındaki bazı mikrohabitatlarda farklı sonuçlar ortaya çıktı. Toprak nemi ve ince toprak parçacıkları ise toprak organik karbonuyla güçlü biçimde ilişkiliydi.

Bunun anlamı önemli:

Fotovoltaik santral araziyi tek yönde değiştirmiyor; yeni ve birbirinden farklı mikrohabitatlar oluşturuyor.

Bazı alanlar bitki gelişimi açısından avantaj kazanabilirken bazı alanlarda gölge fazla gelebiliyor.

Bir başka Çin araştırması daha sert bir uyarı veriyor

Ağustos 2026'da yine Journal of Environmental Management dergisinde yayımlanan başka bir araştırma Tibet Platosu'ndaki iki farklı mera tipinde fotovoltaik dizilerin etkisini karşılaştırdı.

Paneller her iki sahada da güneş ışınımını ve toprak sıcaklığını düşürdü. Fakat bitkilerin verdiği cevap aynı olmadı.

Bir sahada toprak üstü bitki örtüsü büyük ölçüde korunurken diğerinde hem toprak üstü hem de toprak altı biyokütle azaldı. Bazı koşullarda bitki çeşitliliği artmasına rağmen toplam üretkenlik gerileyebildi.

Bilim burada oldukça açık konuşuyor:

Panel = yeşerme

diye bir formül yoktur.

Doğru ifade şudur:

Fotovoltaik sistemler mikroiklimi değiştirir; bunun bitki örtüsü üzerindeki sonucu iklime, toprağa, suya, panel tasarımına, mera tipine ve yönetime bağlıdır.

Bu ayrım Türkiye açısından son derece önemlidir.

Çünkü Çin'de işe yarayan modeli olduğu gibi Konya'ya, Şanlıurfa'ya veya Niğde'ye taşıyamayız.

Sonra başka bir problem çıktı: Ot

Bitki örtüsünün geliştiği fotovoltaik sahalarda bunun enerji işletmesi açısından başka bir sonucu vardır.

Otlar büyür.

Uzun bitkiler panelleri gölgeleyebilir ve elektrik üretimini olumsuz etkileyebilir. Kuruyan yüksek bitki örtüsü yangın yükünü artırabilir.

Binlerce hektarlık güneş santralinde bu bitkileri sürekli insan gücüyle biçmek pahalıdır. Makinelerin panel ayakları, kablolar ve diğer elektrik altyapısı arasında çalışması da kolay değildir.

Bitki örtüsünü sürekli herbisitle yok etmek ise araziyi biyolojik olarak yaşatma düşüncesiyle çelişir.

Tam burada tarımın binlerce yıllık çalışanlarından biri devreye giriyor:

Koyun.

Güneş santralinin dört ayaklı bakım ekibi

Koyun bu sistem için oldukça uygun bir hayvandır.

Sığır kadar iri olmadığı için tesis altyapısı açısından daha yönetilebilir durumdadır. Panel sıraları arasında hareket edebilir ve otları doğrudan değerlendirebilir.

Santral açısından kontrol edilmesi gereken biyokütleyi hayvansal üretime dönüştürür. Dışkı ve idrarıyla besin elementlerinin bir bölümünü tekrar toprağa verir. Mekanik biçme ihtiyacının bir bölümünü azaltabilir. Kuruyacak bitki miktarını kontrol altında tutarak yangın yükünün yönetilmesine katkı sağlayabilir.

Paneller ise özellikle sıcak dönemlerde hayvanlara gölge sağlar.

Böylece son derece ilginç bir ortaklık ortaya çıkar:

Panel koyuna, koyun panele hizmet eder.

Çin'i bırakıp Konya'ya gelelim

Buraya kadar anlattıklarımız yalnızca Çin'deki ilginç bir arazi yönetimi deneyi olsaydı bile üzerinde durmaya değerdi.

Fakat Türkiye açısından mesele artık teorik değildir.

Konya'daki Kalyon Karapınar Güneş Enerjisi Santrali yaklaşık 20 milyon metrekare, yani yaklaşık 2.000 hektarlık devasa bir alan üzerinde bulunuyor.

Santralin kurulu gücü 1.350 MWp düzeyinde. Yaklaşık 3,5 milyon güneş paneli bulunuyor ve yıllık elektrik üretimi yaklaşık 3 milyar kWh düzeyine ulaşabiliyor.

Fakat Gardensel açısından bizi asıl ilgilendiren rakam megavat değil.

Koyun sayısı.

İlk gün 70 koyun girdi

Karapınar GES'teki ilk otlatma uygulaması 10 Ağustos 2023 tarihinde yaklaşık 70 koyunla başladı.

Deneme genişletildi. Aynı yıl yaklaşık 600 koyuna ulaşıldı. Sonraki dönemde otlatılan hayvan sayısı 1.300'e kadar çıktı.

Böylece Çin'deki örneklerde gördüğümüz sistem Konya bozkırında fiilen uygulanmaya başladı.

Santral sahasındaki bitkisel biyokütle hayvanlar tarafından değerlendiriliyor. Çevredeki yetiştiriciler otlatma alanından yararlanıyor. Koyunlar panellerin sağladığı gölgeyi kullanıyor. Santral işletmesi ise bitki kontrolü açısından hayvanlardan yararlanıyor.

Aynı hektar artık yalnızca elektrik üretmiyor.

Hayvancılık sisteminin de bir parçası haline geliyor.

2026'da Karapınar bilimsel araştırmaya konu oldu

Karapınar örneğini özellikle önemli yapan gelişme 2026 yılında geldi.

“Between panels and pastures: Socio-economic impacts of large-scale solar development on land use and rural livelihoods” başlıklı çalışma Energy Research & Social Science dergisinin 137. cildinde, Temmuz 2026'da 104754 makale numarasıyla yayımlandı.

Çalışmanın DOI numarası:

10.1016/j.erss.2026.104754

Araştırma Karapınar'daki 1.350 MW'lık fotovoltaik tesisin arazi kullanımı ve kırsal geçim kaynakları üzerindeki etkisini inceliyor.

Araştırmacılar 10 hayvancı haneyle uzun dönemli çalışma yürüttü; saha gözlemleri, derinlemesine paydaş görüşmeleri ve nicel verileri birlikte değerlendirdi.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

Bu araştırma bir toprak verimliliği veya ekolojik restorasyon deneyi değildir.

Ağırlıklı olarak arazi kullanımı, yerel geçim kaynakları ve güneş enerjisi yatırımı ile hayvancılığın birlikte var olup olamayacağı üzerine yapılmış sosyoekonomik bir araştırmadır.

Bu nedenle Karapınar'da “toprak iyileşti” veya “biyolojik çeşitlilik arttı” gibi ekolojik sonuçları bu makaleye dayandırmak doğru olmaz.

Fakat çalışma başka önemli bir şeyi gösteriyor:

Büyük ölçekli güneş enerjisi yatırımı ile geleneksel hayvancılık aynı arazi üzerinde mutlaka birbirini dışlamak zorunda değildir.

Türkiye açısından üzerinde durmamız gereken nokta budur.

Türkiye'nin yanlış sorusu: Tarım mı, enerji mi?

Türkiye güneş enerjisinde büyümeye devam ediyor.

Bu büyümenin sonuçlarından biri daha fazla arazinin enerji üretiminde kullanılmasıdır.

Tartışmayı çoğunlukla iki seçenek üzerinden yürütüyoruz:

Tarım mı?

Enerji mi?

Oysa uygun sahalarda üçüncü bir ihtimal bulunabilir:

Tarım + hayvancılık + enerji.

Elbette verimli tarım arazilerini panellerle kapatıp sonra altına birkaç koyun koyarak bunu “agrivoltaik” diye sunmak kabul edilebilir bir yaklaşım değildir.

Agrivoltaik kavramı verimli tarım toprağını enerji yatırımlarına açmanın bahanesine dönüştürülmemelidir.

Asıl fırsat başka yerde olabilir.

Düşük üretkenlikteki, kuraklık baskısındaki veya zaten mera niteliği taşıyan uygun alanlarda enerji yatırımı yapılacaksa toprağın biyolojik üretiminin tamamen ortadan kaldırılması şart değildir.

Aynı hektardan dört ayrı değer

Doğru tasarlanmış bir sistemde aynı arazi dört farklı değer üretebilir.

Elektrik: Üst katmanda fotovoltaik paneller elektrik üretir.

Yem: Panel altındaki ve sıralar arasındaki uygun bitki örtüsü hayvanlar tarafından değerlendirilebilir.

Hayvansal üretim: Bitkisel biyokütle et ve süt gibi ekonomik ürünlere dönüşür.

Ekosistem hizmetleri: Doğru yönetilen bitki örtüsü toprağı koruyabilir, rüzgâr erozyonunu azaltabilir, organik madde döngüsünü destekleyebilir ve bazı koşullarda toprağın su rejimine katkıda bulunabilir.

Böyle baktığımızda güneş santrali yalnızca elektrik üreten endüstriyel bir tesis olmaktan çıkar.

Bir arazi yönetim sistemine dönüşür.

Fakat kaç koyun?

İşin en kritik ziraat mühendisliği sorularından biri budur.

Bir GES'in kapısını açıp koyunları içeri bırakmak mera yönetimi değildir.

Her saha için otlatma taşıma kapasitesi hesaplanmalıdır.

Bunun için bitki kuru madde üretimi, yenilebilir biyokütle, bitki tür kompozisyonu, yağış, toprak nemi, panel altı ve panel arası üretim farkı, hayvanların günlük kuru madde ihtiyacı, otlatma süresi, mevsim, toprak sıkışması, erozyon riski ve sahada bırakılması gereken artık bitki miktarı birlikte değerlendirilmelidir.

Çünkü 1.300 koyunun otladığı bir saha her yıl 1.300 koyun taşıyacak diye bir kural yoktur.

Yağışlı yıldaki mera kapasitesiyle kurak yıldaki kapasite aynı değildir.

Yanlış otlatma yapılırsa güneş santralinin altında oluşan bitki örtüsünü birkaç sezon içinde tekrar bozmak mümkündür.

Dolayısıyla koyun bu sistemin çözümü olduğu kadar yanlış yönetildiğinde yeni problemin de kaynağı olabilir.

Karapınar'ı 2.000 hektarlık açık hava laboratuvarına çevirelim

Karapınar'ın Türkiye açısından asıl değeri burada ortaya çıkıyor.

Elimizde yaklaşık 2.000 hektarlık devasa bir saha bulunuyor.

Milyonlarca panel var.

Farklı gölgelenme koşulları var.

Panel araları var.

Panel altları var.

Koyunlar var.

Kuraklık baskısı var.

Ve yıllarca izlenebilecek bir sistem var.

Böyle bir alan yalnızca elektrik santrali olarak işletilmemeli.

Türkiye'nin en büyük agrivoltaik açık hava laboratuvarlarından birine dönüştürülmeli.

Ne ölçelim?

Panel altına ve panel dışına karşılaştırmalı deneme parselleri kurulabilir.

Toprak nemi ve sıcaklığı, organik madde, tuzluluk, infiltrasyon, mikrobiyal aktivite, bitki türleri, bitki kompozisyonu, toprak üstü ve kök biyokütlesi, kuru madde üretimi, erozyon ve toprak karbonu düzenli olarak ölçülebilir.

Hayvancılık tarafında canlı ağırlık artışı, hayvan davranışı, gölge kullanım süresi, yem tüketimi ve otlatma maliyeti izlenebilir.

Bunun yanına enerji tesisinin kendi verileri eklenebilir:

Mekanik biçme maliyeti ne kadar azaldı?

İşçilik ne kadar azaldı?

Yakıt tüketimi ne kadar düştü?

Kuru biyokütle ne kadar azaldı?

Otlatmanın panel ve elektrik altyapısına zararı oldu mu?

Elektrik üretiminde ölçülebilir bir değişiklik meydana geldi mi?

Böylece ilk kez aynı denklem içinde:

toprak + su + bitki + koyun + elektrik + işletme maliyeti

ölçülebilir.

Beş yıl sonra elimizde yalnızca güzel koyun fotoğrafları değil, kurak ve yarı kurak bölgelerdeki agrivoltaik sistemler açısından uluslararası değeri olan bir veri seti bulunabilir.

Paneller aynı zamanda yağmur hasadı yüzeyi olabilir mi?

Türkiye açısından araştırılması gereken en ilginç konulardan biri de budur.

Bir güneş paneli yalnızca enerji toplayan yüzey değildir.

Aynı zamanda yağmuru yakalayan bir yüzeydir.

Bir panelde bunun önemi küçük görünebilir. Fakat milyonlarca panel yan yana geldiğinde devasa bir yapay yüzey oluşur.

Yağmur panel üzerine düşer ve panelin belirli kenarlarından toprağa ulaşır.

Bu akışı tesadüfe bırakırsak bazı bölgelerde su yoğunlaşabilir ve erozyona neden olabilir. Başka bölgeler ise daha az su alabilir.

Fakat sistem baştan buna göre tasarlanırsa panel yüzeyi mikro su hasadı sisteminin bir parçasına dönüştürülebilir.

Panelden gelen suyun yüzeyde hız kazanması önlenebilir, bitki kök bölgesine yayılması sağlanabilir, küçük infiltrasyon alanları oluşturulabilir.

Bu özellikle Konya gibi suyun kritik olduğu bölgelerde araştırılmaya değer bir konudur.

Çin'deki 2026 araştırmasının toprak nemini bitki gelişiminin baskın belirleyicisi olarak bulması da tam olarak bu nedenle önemlidir.

Türkiye'nin gelecekteki tarımsal problemlerinden biri güneş eksikliği olmayacaktır.

Su eksikliği olacaktır.

Yeni GES'i elektrik mühendisi tek başına tasarlamasın

Agrivoltaik yaklaşımın gerçek potansiyeli mevcut santrallerin içine sonradan koyun sokmak değildir.

Asıl fırsat, geleceğin GES'lerini baştan çift amaçlı tasarlamaktır.

Bugün bir santral tasarlanırken doğal olarak panel açısı, panel yüksekliği, sıra mesafesi, gölgeleme, inverter, kablo, trafo, bakım yolları ve elektrik üretimi hesaplanıyor.

Agrivoltaik bir santralde bunların yanına başka sorular eklenmelidir:

Panelin alt açıklığı hayvan hareketine uygun mu?

Sıra mesafesi hangi mera bitkilerinin yaşamasına izin veriyor?

Yağmur suyu panelden nereye düşüyor?

Yüzey akışı nasıl yönetiliyor?

Panel yıkama suyu nereye gidiyor?

Hangi yerel mera türleri korunacak?

Kaç koyun otlatılacak, hangi aylarda ve kaç gün?

Hangi parseller dinlendirilecek?

Toprak organik maddesi yıllar içinde nasıl değişiyor?

Bunlar sorulmaya başladığında güneş santrali yalnızca elektrik mühendisliği projesi olmaktan çıkar.

Masaya ziraat mühendisi gelir.

Mera uzmanı gelir.

Toprak bilimci gelir.

Hayvancılık uzmanı gelir.

Ekolog gelir.

Su yönetimi uzmanı gelir.

Türkiye Çin'den daha ileri gidebilir

Türkiye'nin yapması gereken Çin'deki modeli kopyalamak değildir.

Daha iyisini yapabiliriz.

Çünkü elimizde Karapınar gibi dev bir saha ve başlamış bir otlatma uygulaması var.

Bundan sonraki aşamada Türkiye'nin farklı iklim bölgeleri için farklı agrivoltaik modeller geliştirilebilir.

Konya'nın modeli başka olur.

Niğde'nin başka.

Şanlıurfa'nın başka.

Trakya'nın başka.

Bazı bölgelerde koyun en iyi çözüm olabilir. Bazı bölgelerde yerel mera bitkileri veya kuraklığa dayanıklı yem bitkileri değerlendirilebilir. Bazı tesisler arıcılık için uygun olabilir.

Bazılarında ise tarımsal üretim yapmak ekolojik veya ekonomik açıdan hiç mantıklı olmayabilir.

Bilimin görevi her yere aynı modeli dayatmak değildir.

Hangi modelin nerede çalışacağını bulmaktır.

Güneş santrallerine artık başka bir soru soralım

Türkiye yıllarca güneş enerji santrallerini şu soruyla değerlendirdi:

Kaç megavat?

Artık ikinci bir soru sormanın zamanı geldi:

Bu arazi elektrik üretirken başka ne üretebilir?

Çin'deki araştırmalar fotovoltaik tesislerin kurak ve yarı kurak ekosistemlerde mikroiklimi değiştirebildiğini gösteriyor.

Fakat aynı araştırmalar başka bir şeyi de söylüyor:

Bu değişim her zaman olumlu değildir.

Bazı mikrohabitatlarda bitki gelişimi desteklenirken bazılarında biyokütle azalabilir. Su varsa sonuç başka, yoksa başka olabilir. Mera tipi değiştiğinde sonuç değişebilir. Panel tasarımı değiştiğinde sistem yeniden değişir.

Dolayısıyla hedefimiz:

“Panel koyalım, arazi yeşersin”

olmamalıdır.

Hedefimiz:

“Panel kurulacaksa toprağı, suyu ve biyolojik üretimi de tasarımın parçası yapalım”

olmalıdır.

Karapınar bunun Türkiye'deki en büyük deneme alanlarından biri olmaya adaydır.

Şimdi yapılması gereken paneller arasında dolaşan koyunların güzel görüntülerini seyretmek değil.

Sistemi ölçmektir.

Kontrol parselleri kurmaktır.

Toprağı izlemektir.

Suyu ölçmektir.

Bitkiyi tartmaktır.

Koyunun performansını kaydetmektir.

Santralin bakım maliyetini hesaplamaktır.

Ve bütün bunları aynı deney tasarımında birleştirmektir.

Çünkü yaklaşık 2.000 hektarlık bir alanı onlarca yıl enerji üretimine ayırıyorsak, o toprağın başka hiçbir değer üretmemesini doğal kabul etmek zorunda değiliz.

Belki geleceğin güneş santrali bugün bildiğimiz santralden oldukça farklı olacak.

Üstünde elektrik üreten paneller,

altında yaşayan toprak,

aralarında büyüyen bitkiler,

onların arasında dolaşan koyunlar

ve bütün sistemi birbirine bağlayan ölçülebilir bir su-toprak-bitki-hayvan-enerji döngüsü...

Çin'deki Talatan örneğinin bize anlatması gereken asıl hikâye:

“Güneş panelleri çölü yeşertti” değildir.

Bundan çok daha değerli bir fikir ortaya çıkmıştır:

Enerji üretmek için kullandığımız araziyi hayattan tamamen çıkarmak zorunda değiliz.

Karapınar'daki koyunlar bunun Türkiye'de mümkün olup olmadığını araştırmak için kapıyı çoktan açtı.

Şimdi o kapıdan bilimin girmesi gerekiyor.

Kaynaklar

Gerçek, A. A. ve ark. (2026). Between panels and pastures: Socio-economic impacts of large-scale solar development on land use and rural livelihoods. Energy Research & Social Science, 137, 104754.
DOI: 10.1016/j.erss.2026.104754

Karapınar GES'teki büyük ölçekli güneş yatırımı, arazi kullanımı, kırsal geçim kaynakları ve panel altı otlatmanın birlikte var olma potansiyelini inceleyen çalışma.

Hu, Y., Liu, G. & Wan, L. (2026). Water-mediated vegetation impacts of photovoltaic plants: Insights from field and satellite data on the Qinghai-Xizang Plateau. Journal of Environmental Management, 397, 128284.
DOI: 10.1016/j.jenvman.2025.128284

Qinghai-Xizang Platosu'ndaki fotovoltaik tesislerde bitki örtüsü değişimini saha ve uydu verileriyle inceleyen; toprak neminin temel belirleyicilerden biri olduğunu ve ek su girdisinin restorasyon değerlendirmesini önemli ölçüde değiştirdiğini gösteren çalışma.

Yan, L., Cao, G., Hu, J. & Wang, Y. (2026). Photovoltaic Microhabitats Reorganize Vegetation and Soil Carbon Pools in an Alpine Dryland Grassland. Biology, 15(15), 1286.
DOI: 10.3390/biology15151286

Talatan fotovoltaik parkında 109 örnekleme noktasında panel altı, panel arası, takip sistemleri ve referans mera arasındaki bitki biyokütlesi ve toprak karbonu farklılıklarını inceleyen çalışma.

Chen, L. ve ark. (2026). Light heterogeneity shapes contrasting ecological responses to photovoltaic arrays in Tibetan alpine grasslands. Journal of Environmental Management, 415, 130702.
DOI: 10.1016/j.jenvman.2026.130702

Fotovoltaik panellerin farklı mera ekosistemlerinde aynı sonucu oluşturmadığını; ışınım, toprak sıcaklığı, biyokütle ve bitki topluluğu tepkilerinin saha koşullarına göre değişebildiğini gösteren çalışma.

Kalyon Holding. Karapınar Güneş Enerjisi Santrali Projesi.
Karapınar GES'in yaklaşık 20 milyon m² saha büyüklüğü, yaklaşık 3,5 milyon panel, 1.350 MWp kurulu güç, yıllık elektrik üretimi ve santral sahasındaki otlatma uygulamasına ilişkin işletmeci verileri.